Kurs içeriği (3 / 8)
Yapay Zekâ ile Tanışıyorum: Görüntü ve Ses Tanıma · Ders 3 / 8
İyi Veri, İyi Model: Işık ve Açı Deneyi
Bir bilim insanı gibi deney yapıyoruz: Yalnızca aydınlık ortamda ve önden çekilmiş fotoğraflarla eğitilen bir model, loş ışıkta, yandan ya da farklı bir arka planda ne kadar başarılı olur? Sonuçları tabloya yazıyor, çeşitli verilerle modeli yeniden eğitiyor ve iki modeli grafikle karşılaştırıyoruz.
Bu derste
- Bir deneyde değiştirilen, ölçülen ve sabit tutulan değişkenleri belirler.
- Işık, açı ve arka planın model başarısını nasıl etkilediğini ölçer.
- Deney sonuçlarını tabloya kaydeder ve sütun grafiğiyle gösterir.
- Çeşitli verinin modeli neden daha başarılı yaptığını açıklar.
Malzemeler
- Kameralı bilgisayar ve tarayıcı
- 2. dersteki taş, kâğıt, makas projesi (.tm dosyası)
- Masa lambası veya el feneri
- Renkli kumaş ya da karton (farklı arka plan için)
- Deney tablosu için kâğıt, kalem; isteğe bağlı kareli kâğıt veya hesap tablosu programı
Geçen derste modelimiz sınıfta harika çalıştı. Peki aynı model akşam, loş bir odada da çalışır mı? Elimizi yandan gösterirsek? Bu soruların cevabını tahmin etmek yerine bugün bir deneyle ölçeceğiz.
Dersin Amacı ve Kazanımlar
Bu dersin sonunda:
- Bir deneyde değiştirilen, ölçülen ve sabit tutulan değişkenleri belirleyebileceksiniz.
- Işık, açı ve arka planın model başarısını nasıl etkilediğini ölçebileceksiniz.
- Deney sonuçlarını tabloya kaydedip sütun grafiğiyle gösterebileceksiniz.
- Çeşitli verinin modeli neden daha başarılı yaptığını açıklayabileceksiniz.
Gerekli Malzemeler
| Malzeme | Açıklama |
|---|---|
| Kameralı bilgisayar ve tarayıcı | 2. derste kullandığınız bilgisayar |
| 2. dersin proje dosyası | .tm uzantılı dosya; yoksa modeli aşağıdaki kurala göre yeniden eğitin |
| Masa lambası veya el feneri | Aydınlık koşulu için; loş koşul için perdeleri kapatıp ışığı söndürmek yeterli |
| Renkli kumaş ya da karton | Eğitimde kullanmadığınız, desenli ya da canlı renkli bir arka plan |
| Kâğıt, kalem | Deney tablosu ve grafik için |
💡 İpucu
Deneyi üç kişilik gruplarla yapın: Biri elini kameraya gösterir, biri modelin cevabını söyler, biri tabloya yazar. Her koşuldan sonra görevleri değiştirin; ama tüm deney boyunca aynı kişinin eli kullanılsın.
Deney Nasıl Yapılır?
Bilim insanları bir şeyin etkisini ölçerken her seferinde yalnızca bir şeyi değiştirir, gerisini aynı tutar. Böylece sonuçtaki farkın nereden geldiğini bilirler. Deneyimizin değişkenleri şunlar:
- Değiştirdiğimiz: Işık, elin açısı ve arka plan.
- Ölçtüğümüz: 10 denemede kaç doğru tahmin yapıldığı.
- Sabit tuttuğumuz: Aynı el, kameraya aynı uzaklık (yaklaşık 40 cm), aynı bilgisayar, her koşulda 10 deneme.
Deneye başlamadan önce defterinize bir tahmin (hipotez) yazın: “Bence model en çok … koşulunda yanılacak, çünkü …”
Etkinlik 1: Model A’yı Hazırlayalım
- Teachable Machine’de yeni bir görüntü projesi açın. Taş, Kâğıt, Makas ve Boş sınıflarını oluşturun.
- Örnekleri yalnızca aydınlık ortamda, elinizi kameraya tam önden göstererek ve düz arka plan önünde toplayın. Her sınıfa yaklaşık 100 fotoğraf yeterli.
- Modeli eğitin (Train Model). Bu bizim Model A’mız. Projeyi “model-a” adıyla kaydedin (☰ → Download project as file).
Etkinlik 2: Model A’yı Test Edelim
Her koşulda taş, kâğıt ve makas işaretlerini karışık sırayla toplam 10 kez gösterin. Önizleme ekranında en yüksek yüzde doğru sınıftaysa “doğru” sayın. Sonuçları tabloya yazın:
| Koşul | Model A doğru (10 denemede) | Model B doğru (10 denemede) |
|---|---|---|
| 1. Aydınlık – önden | ||
| 2. Loş – önden | ||
| 3. Aydınlık – yandan | ||
| 4. Farklı arka plan |
Etkinlik 3: Model B’yi Eğitelim
- Model A projesini açık tutun. Her sınıfa şu örnekleri ekleyin: loş ışıkta 30 fotoğraf, yandan 30 fotoğraf ve farklı arka plan önünde 30 fotoğraf. “Boş” sınıfına da loş ve desenli arka plan fotoğrafları ekleyin.
- Modeli yeniden eğitin. Bu da Model B. Projeyi “model-b” adıyla kaydedin.
- Etkinlik 2’deki testin aynısını Model B ile yapın ve tablonun son sütununu doldurun.
Etkinlik 4: Sonuçları Grafiğe Dökelim
Tablonuzu bir sütun grafiğine çevirin: Yatay eksende dört koşul, dikey eksende doğru sayısı (0–10) olsun. Her koşul için iki sütun çizin: Model A ve Model B. Aşağıdaki grafik bir grubun örnek sonuçlarını gösteriyor; sizin sonuçlarınız farklı olabilir.
Örnek grafikte Model A, eğitildiği koşulda 10’da 10 başarılıyken farklı arka planda yalnızca 3 doğru yapmış. Model B ise her koşulda en az 8 doğru yapmış. Sebebi basit: Model A loş ışığı, yandan görünüşü ve desenli arka planı hiç görmemişti. Model ancak gördüğü örneklere benzeyen durumlarda iyi tahmin yapar.
Grup Tartışması
- Tahmininiz (hipoteziniz) doğru çıktı mı?
- Model A en çok hangi koşulda zorlandı? Neden?
- Gerçek hayatta çalışacak bir model için (örneğin bir kapı kamerası) hangi koşullarda veri toplamak gerekir?
⚠️ Önemli Not
Adil bir karşılaştırma için iki modeli aynı şekilde test etmelisiniz: aynı el, aynı uzaklık, aynı koşullar ve aynı sayıda deneme. Bir modeli aydınlıkta, diğerini loşta test ederseniz farkın modelden mi ışıktan mı geldiğini bilemezsiniz. Lambayı kullanırken sıcak ampule dokunmayın ve ışığı doğrudan gözlerinize tutmayın.
Sıra Sizde
- Beşinci bir koşul ekleyin: kameraya çok yakın (yaklaşık 15 cm) ya da çok uzak (yaklaşık 1 m). Model A ve Model B nasıl sonuç verdi?
- Model B’nin her koşulda 10’da 10 yapması için hangi örnekleri eklerdiniz? Deneyin ve sonucu yazın.
- Grubunuzun sonuçlarını diğer gruplarla karşılaştırın. Bütün gruplarda en zor koşul aynı mı?
Kendini Dene
- Deneyimizde ölçtüğümüz değişken neydi?
- Model A neden farklı arka planda çok yanıldı?
- İki modeli karşılaştırırken neden hep aynı kişinin elini kullandık?
Cevaplar
- 10 denemede yapılan doğru tahmin sayısı.
- Çünkü eğitim sırasında hiç farklı arka plan görmemişti. Model yalnızca gördüğü örneklere benzeyen durumlarda iyi tahmin yapar.
- Değiştirdiğimiz şey dışındaki her şeyi sabit tutmak için. El değişseydi, farkın modelden mi yoksa farklı elden mi geldiğini bilemezdik.