Ders 10: Proje Raporu II: Bulgular, Tartışma, Kaynaklar (APA), İntihal ve Yapay Zekâ Beyanı

Raporun ikinci yarısı, ön değerlendirmedeki en büyük iki puan bloğunu (Yaratıcılık ve Etki 30, Sonuçlar ve Tartışma 30) taşır. Bu derste sonuçlarımızı yorumlayacak, kaynakları APA’ya göre yazacak, intihal ve yapay zekâ kurallarını kontrol edecek ve raporu tek bir PDF olarak teslime hazırlayacağız.

Bu Derste Öğrenecekleriniz

• Bulgular, Sonuç ve Tartışma ve Öneriler bölümlerini yazmayı,
• kaynakları APA kurallarına göre metin içinde ve kaynakçada göstermeyi,
• intihal ve benzerlik kurallarını ve kendi metninizi kontrol etmeyi,
• şablondaki Yapay Zekâ Araçları Kullanım Beyanı’nı doğru doldurmayı,
• Ekleri ve EK BELGELER dosyasını hazırlamayı ve son okumayı yapmayı.

Adım Adım: Raporun İkinci Yarısı

1. Bulgular

Ders 8’de hazırladığınız tabloları, grafikleri ve bulgu cümlelerini bu bölüme taşıyın. Üç kuralı hatırlayın:

• Bulgular yorum yapılmadan sunulur.
• Her tablo ve şeklin numarası ve açıklaması olur; metinde mutlaka atıf yapılır (“Tablo 2’de görüldüğü gibi…”).
• Bulgular amaçlara uygun sırada verilir. Kurs önerisi: Hedeflerinizin sırasını izleyin.

2. Sonuç ve Tartışma

Proje rehberi bu bölümü raporun en önemli kısımlarından biri olarak tanımlar. Rehbere göre bu bölümde:

• Bulgular, araştırma sorusuna veya problemine uygun olarak yorumlanır.
• Sonuçlar sayısal değerlerle ve/veya sözlü olarak ifade edilir.
• Sonuçlar, kaynak taramasındaki benzer çalışmalarla karşılaştırılır.
• Sonuçları olumsuz yönde etkileyen etkenler varsa açıklanır.

Bölümü şu beş soruyla kurun:

1. Ne bulduk? Araştırma sorusunun cevabı (sayıyla).
2. Hipotez desteklendi mi? Evet, hayır ya da kısmen.
3. Neden böyle çıktı? Olası nedenler; neden-sonuç ilişkisi.
4. Benzer çalışmalara göre nerede duruyoruz? Giriş’teki kaynaklarla ve ürünlerle karşılaştırma.
5. Sınırlılıklar neler? Örneklem, süre, ölçüm hassasiyeti, kontrol edemediğimiz değişkenler.

Kendi projenizi abartmayın. “Bu sistem tüm okullarda sorunu çözer” demek yerine “Bu sistem, test ettiğimiz sınıfta şu koşullarda şu farkı yarattı” deyin. Jüri, abartıyı değil akıl yürütmeyi puanlar.

3. Öneriler

Rehbere göre bu bölümde benzer çalışmalar yapacak olanlara yol göstermesi bakımından öneriler varsa belirtilir. Kısa tutun: Projeyi nasıl geliştirirdiniz? Başka bir takım nereden devam edebilir? Ürün nasıl yaygınlaştırılabilir?

4. Kaynakları APA’ya göre yazın

Şablon ve rehbere göre kaynaklar APA yazım kurallarına göre listelenir. Proje rehberi, 2204 için hazırlanmış bir APA 7 atıf kılavuzuna bağlantı verir (aşağıdaki resmî kutuya bakın). Kılavuzda bulamadığınız durumlar için APA’nın resmî sitesine (apastyle.org) bakabilirsiniz (kurs önerisi).

Metin içi atıf (2204 APA 7 kılavuzundaki kullanıma göre):

Birebir alıntı yapıyorsanız alıntıyı çift tırnak içine alın ve sayfa numarasını yazın: (Soyad, 2024, s. 12). Ama alıntıları az kullanın; bilgiyi kendi cümlelerinizle aktarın.

Kaynakça kalıpları:

2204 APA 7 kılavuzunda patent örneği bulunmuyor; patent için APA’nın genel kalıbını kullandık. Kılavuza göre Word, Excel gibi standart yazılımlar ve programlama dilleri için atıf gerekmez; yalnızca özelleşmiş ve az bilinen yazılımlara atıf yapılır.

Kaynakçayı soyadına göre alfabetik sıralayın. Metindeki her atıfın kaynakçada, kaynakçadaki her kaynağın metinde karşılığı olsun. Tüm bağlantıları tıklayıp çalıştığını kontrol edin.

5. İntihal ve benzerlik

Proje rehberindeki etik kurallara göre:

• Projeler jüri tarafından intihal yazılım programlarıyla değerlendirilir.
• İntihal yapıldığı tespit edilen projenin öğrencisi ve danışmanı, bundan sonraki TÜBİTAK etkinliklerinden 3 yıl süreyle men edilir ve bu durum okullarına yazıyla bildirilir.
• Başkasına ait bir çalışmayı proje olarak sunmak, başkalarının ifade ve düşüncelerini kaynak göstermeden kullanmak ve daha önce katılınan bir projeyi yalnızca başlık, alan veya kelime değiştirerek tekrar sunmak da ihlaldir.

Çağrı da başvuruların geçmiş yıl projeleriyle ve yayımlanmış metinlerle benzerlik düzeyinin inceleneceğini söyler. Resmî belgelerde yüzde olarak bir benzerlik sınırı belirtilmemiştir. Bu yüzden hedefiniz bir yüzdeyi tutturmak değil, metnin tamamen sizin olması olmalıdır.

• Kaynağı okuyun, kapatın, kendi cümlenizle yazın, sonra kaynağı gösterin.
• Çeviri de intihal olabilir: İngilizce bir makaleyi Türkçeye çevirip kaynak göstermemek ihlaldir.
• Okulunuzun veya danışmanınızın erişebildiği bir benzerlik kontrol aracı varsa raporunuzu teslimden önce kontrol edin (kurs önerisi).

6. Yapay Zekâ Araçları Kullanım Beyanı

2026-2027 Proje Yazım Şablonu’nda “Yapay Zekâ Araçları Kullanım Beyanı” bölümü bulunur. Üretken yapay zekâ (ÜYZ) araçları kullandıysanız şu dört başlığı doldurursunuz:

TYBS’nin başvuru sayfasında da bir “Yapay Zekâ kullanım beyanı” yer alır (Ders 11). TÜBİTAK’ın genel “Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberi” de şu ilkeleri koyar: Destekleyici amaçlı kullanım (literatür özetleme, dil desteği, kodlama yardımı, görselleştirme) mümkündür; içeriğin doğruluğundan, özgünlüğünden ve etik uygunluğundan başvuru sahibi sorumludur; gizli veriler bu araçlara girilmez; önemli ölçüde kullanım şeffafça beyan edilir. Bu rehber TÜBİTAK destek süreçleri için genel bir belgedir; 2204’e özgü kural, şablondaki ve TYBS’deki beyandır.

Kursun kuralları (eğitmen tercihi):

• ÜYZ fikir, veri ve sonuç üretmez. Ölçümleri ve yorumları takım yapar.
• ÜYZ’nin önerdiği her kaynak, orijinali bulunup okunarak tek tek doğrulanır. Bu araçlar var olmayan kaynaklar uydurabilir.
• ÜYZ’nin yazdığı kod takım tarafından anlaşılır, test edilir ve günlüğe yazılır. Jüri o kodu size soracaktır.
• ÜYZ kullanmadıysanız beyan bölümüne “Bu projede üretken yapay zekâ aracı kullanılmamıştır.” yazın.

7. Ekler ve EK BELGELER

• Konuyu dağıtacak uzun tablolar, formüller, ayrıntılı deney verileri, bilgisayar programları, anketler Ekler bölümünde verilebilir.
• Araştırma için alınan yasal izinler, yazışmalar ve gerekirse e-posta örnekleri de buraya konur.
• Her ek uygun bir başlıkla, metinde geçiş sırasına göre “Ek 1., Ek 2.” şeklinde ve ayrı bir sayfadan başlar.
• Ekler 20 sayfa sınırına sığmıyorsa TYBS’de EK BELGELER bölümüne tek bir PDF olarak yüklenir. Bu durumda raporun Ekler bölümünde EK BELGELER’e dosya yüklendiği belirtilir ve belgeler liste hâlinde yazılır.

8. Son okuma ve PDF

1. Şablondaki tüm kırmızı açıklamaları sildiğinizi kontrol edin.
2. Sayfa sayısını kontrol edin: en az 2, en fazla 20 (tüm başlıklar dâhil).
3. Özetin kelime sayısını yeniden ölçün (150–250).
4. Tüm tablo ve şekil numaralarının sıralı olduğunu ve metinde atıfları bulunduğunu kontrol edin.
5. Marka, firma ve kurum adlarını arayın (bul komutuyla).
6. Dosyayı “PDF olarak kaydet” ile dışa aktarın.
7. PDF’i açıp her sayfaya bakın: Şekiller, tablolar ve özel karakterler bozulmamış mı?
8. Dosya adını kontrol edin: en fazla 25 karakter, kişisel bilgi yok, uzantı .pdf, boyut en fazla 10 MB. Örnek: proje_raporu.pdf, ek_belgeler.pdf.

Örnek Projemiz: Nefes Asistanı’nın Raporundan

Hatırlatma: Bu bir öğretim örneğidir; sayılar Ders 8’deki kurgusal verilerdir. Kaynakçadaki ilk iki satır gerçek TÜBİTAK belgeleridir; diğerleri kalıp örnekleridir ve gerçek kaynak değildir.

Sonuç ve Tartışma’dan bir paragraf

Asistanlı derslerde CO₂’nin eşik üzerinde kaldığı süre olağan derslere göre %55 azalmış ve H₁ desteklenmiştir. Bu farkın temel nedeninin, uyarının eşik aşılmadan önce gelmesi olduğu düşünülmektedir; nitekim eşik aşımlarının %84’ü en az beş dakika önceden tahmin edilmiştir. Tahminin kaçırdığı durumların çoğu teneffüs sonrası ilk dakikalarda, CO₂’nin hızla yükseldiği anlarda görülmüştür. Satılan CO₂ ölçerlerin yalnızca eşik aşıldığında uyarı vermesi düşünüldüğünde, önceden uyarının bu ürünlere göre ölçülebilir bir fark yarattığı söylenebilir. Sistemin okullarda yaygın bir kart ve hazır modüllerle, internet bağlantısı ya da telefon uygulaması gerektirmeden çalışması kurulumu kolaylaştırmaktadır; ancak verilerin SD karttan elle alınması, çok sayıda sınıfta kullanımda ek iş yükü getirebilir. Çalışma tek bir sınıfta ve kış aylarında yapılmıştır; farklı büyüklükteki sınıflarda ve mevsimlerde sonuçların değişebileceği bir sınırlılık olarak değerlendirilmektedir.

Kaynakça’dan satırlar

• Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (2026). 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması 2027 yılı çağrı duyurusu. https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/2026-09/Ek-1b_2204_A_cagri_metni_2026-2027_17.08.2026_onaya_sunulan_v2.pdf
• Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu. (2026). 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması proje rehberi. https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/2026-09/lise_proje_rehberi_2027_onaya_sunulan.pdf
• [Kalıp] Soyad, A. B., Soyad, C. D. ve Soyad, E. F. (Yıl). Sınıflarda karbondioksit düzeyi üzerine bir çalışmanın başlığı. Dergi Adı, 12(3), 45–60. https://doi.org/…
• [Kalıp] Buluşçu, A. B. (Yıl). Ortam havasını izleyen bir cihazın patent başlığı (Patent No. …). Patent ofisi. Bağlantı

Yapay Zekâ Araçları Kullanım Beyanı (örnek)

Ekler listesi

• Ek 1. Erken uyarı algoritmasının akış şeması
• Ek 2. Arduino Uno bağlantı şeması ve pin tablosu
• Ek 3. Okul yönetiminin yazılı izni
• Ek 4. Ham veri özet tablosu (SD karttan alınan tam ham veri EK BELGELER dosyasında)

Takım Uygulaması (40 dk): Rapor Sprinti 2 ve Çapraz Okuma

1. Bulgular ve Tartışma (12 dk): Ders 8’deki cümlelerden yola çıkın. Tartışmayı beş soruyla kurun.
2. Kaynakça (8 dk): Kaynakları APA’ya çevirin. Metindeki her atıfın kaynakçada karşılığını işaretleyin.
3. ÜYZ beyanı (5 dk): Günlüğünüzdeki ÜYZ notlarına bakarak dört başlığı doldurun veya “kullanılmamıştır” yazın.
4. Çapraz okuma (15 dk): Raporunuzu başka bir takımla değiştirin. Ön Değerlendirme Formu’na göre puanlayın:

Teslim kontrol listesi

• ☐ Rapor tüm başlıklar dâhil 2–20 sayfa
• ☐ Tüm tablo ve şekiller numaralı ve metinde atıflı
• ☐ Kaynakça APA’ya uygun; tüm bağlantılar çalışıyor
• ☐ ÜYZ beyanı şablona uygun dolduruldu
• ☐ Kırmızı açıklama metinleri silindi
• ☐ Tek PDF; dosya adı en fazla 25 karakter, kişisel bilgi yok, en fazla 10 MB
• ☐ Çapraz okuma puan formu ve önerileri alındı

Kendini Dene

⚠️ Resmî kuralı kontrol edin: ÜYZ beyanı ve Ekler kuralı Proje Yazım Şablonu’nda; intihal ve etik kurallar proje rehberlerinin 2.3 bölümünde; benzerlik incelemesi Çağrı 5.2.2’de yer alır. Kaynak yazımı için 2204’e özel APA 7 kılavuzunu kullanın: Proje Yazım Şablonu · 2204 APA 7 Atıf Kılavuzu · TÜBİTAK Üretken Yapay Zekâ Rehberi.